ΕΚΘΕΣΗ

από 27/11/2013 έως 30/3/2014

«Ιδανικές 'μορφές' κι αγαπημένες…»

Εικονογραφώντας ποιήματα του Καβάφη

H ΕΚΘΕΣΗ

Ποιος δεν έχει διαβάσει ή ακούσει στίχους ή ποιήματα του Καβάφη;
Όμως πόσοι έχουμε δει τις εικόνες και τα πρόσωπα της γραφής και του μυαλού του; Αγάλματα και πορτραίτα του Αλέξανδρου, του Δημητρίου του Πολιορκητή, του Ιούλιου Καίσαρα ή του Νέρωνα, παρατάσσονται μαζί με τα ποιήματα φέρνοντας πίσω τη λεπτή αίσθηση της ελληνιστικής εποχής με την οποία επιθυμούσε συνήθως να συνδιαλέγεται ο Αλεξανδρινός ποιητής. Και φυσικά, μαζί με αυτά, την παραβολή, την ειρωνεία, και ‘διδαχή’ του.

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σε συνεργασία με το Αρχείο Καβάφη/Ίδρυμα Ωνάση και το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, παρουσίασε την έκθεση «Ιδανικές ‘μορφές’ κι αγαπημένες – Εικονογραφώντας ποιήματα του Καβάφη».

Στην έκθεση παρουσιάστηκαν 67 αρχαία αντικείμενα, τα οποία πλαισιώθηκαν από 27 επιλεγμένα ποιήματα, μυθολογικού και ιστορικού περιεχομένου.

Στην έκθεση περιλαμβάνονταν γλυπτά (κυρίως μαρμάρινες κεφαλές, προτομές, αγαλμάτια ή συμπλέγματα μορφών), χάλκινα σκεύη, πήλινα ειδώλια και αγγεία, σκεύη μικροτεχνίας από φαγεντιανή, νομίσματα, νεκρικά πορτρέτα, επιτύμβιες στήλες, καθώς και εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη της μεταβυζαντινής περιόδου. Τα αντικείμενα προήλθαν από 14 ελληνικά Μουσεία, Εφορείες Αρχαιοτήτων και ιδιωτικές συλλογές.

Με αφορμή τον στίχο «Ιδανικές φωνές κι αγαπημένες» από το ποίημα «Φωνές», στον οποίο παραπέμπει ο τίτλος της έκθεσης «Ιδανικές ‘μορφές’ κι αγαπημένες…», επιχειρήθηκε η εικονογράφηση των ποιημάτων μέσα από τα αρχαιολογικά αντικείμενα. Παρουσιάζοντας παράλληλα τα καβαφικά κείμενα με τα αρχαία αντικείμενα, έγινε προσπάθεια υπαινικτικής παρουσίασης του πραγματικού νοήματος των ποιημάτων, στην οποία σημαντικό ρόλο παίζουν η μουσειογραφική μελέτη και η σκηνογραφική επιμέλεια της έκθεσης.

Με τον τρόπο αυτόν οσμώνεται το νόημα των ποιημάτων με τα αρχαία έργα και ο χρόνος της σύνθεσης και της συγγραφής του ποιήματος μεταφέρεται στην καρδιά του χρόνου δράσης των καβαφικών πρωταγωνιστών, προσφέροντας μιαν άλλη ‘μέθεξη’ στον σημερινό αναγνώστη-επισκέπτη της έκθεσης.

VIDEO

ΠΟΙΗΜΑΤΑ

| Ποιήματα με μυθολογικό περιεχόμενο, τα οποία αντλούν το θέμα από τον τρωικό κύκλο, το περιβάλλον του Αχιλλέα και τις σχέσεις
θεών και θνητών.

| Ποιήματα ιστορικής έμπνευσης, τα οποία εξετάζουν την ποικιλόμορφη περίοδο των ελληνιστικών χρόνων, με αφετηρία τον Μέγα Αλέξανδρο. Η ενότητα της πρώτης αίθουσας ξεκινά με τον Δημήτριο Πολιορκητή, βασιλιά της Μακεδονίας και τις σχέσεις του με τον Πύρρο της Ηπείρου, εστιάζει στην Αντιόχεια και τους Σελευκίδες, και, κυρίως, στους Πτολεμαίους της Αιγύπτου και τις διαπραγματεύσεις τους μεηγεμόνες του ελλαδικού χώρου. Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στη σταδιακή επιρροή της Ρώμης στο περιβάλλον της κοσμοπολίτικης Αλεξάνδρειας επί Κλεοπάτρας και Μάρκου Αντωνίου και στην ατμόσφαιρα που διαμορφώθηκε στην περιοχή ύστερα από την καταναυμάχηση του στόλου τους στο Άκτιο. Στην ίδια ενότητα (δεύτερη αίθουσα) περιλαμβάνονται ποιήματα που αναφέρονται σε εξελληνισμένους «βάρβαρους» ηγεμόνες του Πόντου και τηςΠαρθίας, στην περιοχή της Περσίας και Μεσοποταμίας, σε ρωμαϊκές προσωπικότητες της Δημοκρατικής περιόδου και των Αυτοκρατορικών Χρόνων, καθώς και σε σημαντικούς εκπροσώπους της ρητορικής (δεύτερης σοφιστικής) της Αδριάνειας περιόδου ( 2ος αι. μ.Χ.).

| Ποιήματα με ψευδο-ιστορικό περιεχόμενο, με πρωταγωνιστές φανταστικούς γλύπτες ή τεχνουργούς μετάλλινων έργων οι οποίοι
δημιουργούν παραγγελίες για επώνυμους άρχοντες, κινούμενοι σε ένα ευρύ περιβάλλον του ελληνιστικού κόσμου, από τη Σικελία του Ιέρωνα, τυράννου των Συρακουσών, μέχρι την επικράτεια του Αντιόχου Δ΄ Επιφανούς της Συρίας και την πρώτη περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Εξετάζεται η σχέση τέχνης και ζωής, η καλλιτεχνική ελευθερία και το ιδανικό στην τέχνη, σε συσχετισμό με τις αναγκαιότητες που μπορεί να υπαγορεύει η εκάστοτε εξουσία ή το προσωπικό όφελος, οικονομικό και κοινωνικό.

| Ποιήματα «επιτύμβια», όπως έχουν χαρακτηρισθεί από τους μελετητές, με πρωταγωνιστές νέους, από το εθνικό ή το χριστιανικό
περιβάλλον, που πέθαναν σε νεαρή ηλικία. Η ενότητα εικονογραφείται με γλυπτά, νεκρικά πορτρέτα Φαγιούμ των πρώτων μεταχριστιανικών χρόνων και επιτύμβιες στήλες.

| Ποιήματα που παραπέμπουν στη λατρεία κατά την ύστερη αρχαιότητα με σαφείς αναφορές στις εθνικές και χριστιανικές πρακτικές αλλά και στη βίαιη, σε περιπτώσεις, μετάβαση από την αρχαία στη νέα θρησκεία. Η ενότητα κλείνει με το ποίημα Στην Εκκλησία, το οποίο αναπολεί, μέσα από ένα μεταβυζαντινό περιβάλλον, το ιστορικό παρελθόν της ελληνοχριστιανικής θρησκείας.

Διαλέξεις

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στο πλαίσιο της έκθεσης «Ιδανικές ‘μορφές’ κι αγαπημένες - Εικονογραφώντας ποιήματα του Καβάφη» προγραμμάτισε μια σειρά διαλέξεων

Τα θέματα των διαλέξεων εστίασαν στη σχέση του ποιητή με τον ιστορικό χρόνο, σε διάσημες ιστορικές προσωπικότητες της ελληνιστικής περιόδου που πρωταγωνιστούν σε ποιήματα που παρουσιάζονται στην έκθεση, καθώς και στην αγαπημένη του πόλη, την Αλεξάνδρεια.

| Πύρρος Βασιλεύς, Ηγήτωρ
Δρ Κωνσταντίνος Σουέρεφ
Προϊστάμενος ΙΒ΄ Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων

| Κ. Π. Καβάφης: Η ποιητική του μεταιχμίου
Μιχαήλ Πασχάλης
Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας
Πανεπιστήμιο Κρήτης

| Κοιτάζοντας πίσω: Ο Καβάφης, η γενεαλογία, και η χρήση της αρχαιότητας
Δημήτρης Παπανικολάου
Λέκτορας Νεοελληνικών Σπουδών
Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης

| Η Οικουμένη του Αλεξάνδρου:
«…Ἐμεῖς· οἱ Ἀλεξανδρεῖς, οἱ Ἀντιοχεῖς, οἱ Σελευκεῖς, ,… κ’ οἱ ἐν Μηδίᾳ, κ’ οἱ ἐν Περσίδι, …»
Δρ Αγγελική Κοτταρίδη
Προϊστάμενη ΙΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων

| Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ: από την ιστορία στον μύθο
Δημήτρης Πλάντζος
Επίκουρος Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας
Πανεπιστήμιο Αθηνών

| Αλέξάνδρεια: : «Ἡ Πόλις θὰ σὲ ἀκολουθεῖ …»
Δρ Θεόδωρος Χιώτης
Ερευνητής-Φιλόλογος, Project Manager
Αρχείο Καβάφη, Ίδρυμα Αλ. Σ. Ωνάσης

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ
Καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης
Μαρία Δόγκα-Τόλη
Μιμίκα Γιαννοπούλου

ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ

Στέλιος Κόης
Κωνσταντίνος Γιαννάκης

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ
Μπέσσυ Δρούγκα

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
Στέλιος Κόης

ΧΟΡΗΓΟΙ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Ίδρυμα Ωνάση
Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού

ΧΟΡΗΓΟΙ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ
KRAFT
ΧΑΙΔΕΜΕΝΟΣ
ARONES

ΧΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
ΣΚΑΙ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
insider
Athens Voice
Αθήνα 98.4
Pepper 96.6
protagon.gr
ελculture
clickatlife.gr
popaganda
in2life.gr