Cycladic Talk
«Παλαιολιθική Ελλάδα (700.000–10.000 πριν από το παρόν). Νέοι ερευνητές μας ταξιδεύουν στις απαρχές της ανθρώπινης παρουσίας στη χώρα».

Η Συνάντηση προσκαλεί το κοινό σε ένα ταξίδι βαθιά στον χρόνο. Μέσα από τα νεότερα ευρήματα και τις σύγχρονες προσεγγίσεις της έρευνας, επιχειρεί να φωτίσει τη ζωή και τον κόσμο των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών που έζησαν στον ελλαδικό χώρο κατά την Παλαιολιθική εποχή. Ποιοι ήταν αυτοί οι μακρινοί πρόγονοι του ανθρώπου; Πώς ζούσαν και πώς εξασφάλιζαν την επιβίωσή τους; Πώς μετακινούνταν, επικοινωνούσαν και προσαρμόζονταν στο περιβάλλον τους;

Μέσα από τις παρουσιάσεις και τον διάλογο με τους ερευνητές, ένα συναρπαστικό παρελθόν έρχεται πιο κοντά μας, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε καλύτερα τη μακρά πορεία του ανθρώπου στον ελλαδικό χώρο.

Τη Συνάντηση ανοίγει η συντονίστρια της συζήτησης, Γεωργία Κουρτέση-Φιλιππάκη, Ομότιμη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών), η οποία θα παρουσιάσει πώς διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε η έρευνα της Παλαιολιθικής Αρχαιολογίας στην Ελλάδα. Στη συνέχεια, τέσσερις νέοι επιστήμονες, με ειδίκευση στην Παλαιολιθική Αρχαιολογία και την Παλαιοανθρωπολογία, παρουσιάζουν τα αποτελέσματα πρόσφατων ερευνών τους και ανοίγουν μια ζωντανή συζήτηση με το κοινό.

Ο Βαγγέλης Τουρλούκης, Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), θα μας μεταφέρει στις παλαιότερες ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας στον ελλαδικό χώρο και θα εξηγήσει τον ρόλο που έπαιξε η χώρα μας για την εποίκηση της Ευρώπης μέσα από τις ανθρώπινες μεταναστεύσεις. Η Παρασκευή Ελεφάντη, Δρ Παλαιολιθικής Αρχαιολογίας (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου), θα εξετάσει πώς οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες αξιοποιούσαν όσα τους πρόσφερε το περιβάλλον τους, από τους λίθινους και ζωικούς έως τους φυτικούς πόρους ανασυνθέτοντας πλευρές της οικονομίας και της καθημερινής ζωής τόσο του Ανθρώπου του Νεάντερταλ όσο και του δικού μας είδους, του Homo sapiens.

Ο Στέφανος Λιγκοβανλής, Δρ Αρχαιολόγος (Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας του Υπουργείου Πολιτισμού), θα μας δείξει ότι ένα λίθινο εργαλείο μπορεί να αποκαλύψει πολύ περισσότερα από τις τεχνικές με τις οποίες κατασκευάστηκε. Τι μπορεί να μας πει για τον τρόπο σκέψης των πρώιμων ανθρώπων; Και τι στοιχεία μπορεί να προσφέρει στη συζήτηση για την ικανότητά τους να επικοινωνούν μέσω της γλώσσας; Τέλος, ο Δρ Αλέξανδρος Καρακωστής, Ανώτερος Ερευνητής (Κέντρο Senckenberg/Πανεπιστήμιο του Tübingen), θα εξετάσει πώς τα ανθρώπινα σκελετικά κατάλοιπα που έρχονται στο φως στις ανασκαφές μπορούν να μας βοηθήσουν να ανασυνθέσουμε άγνωστες πτυχές της καθημερινής ζωής των Παλαιολιθικών ανθρώπων: τις δραστηριότητές τους, τις σωματικές καταπονήσεις που αντιμετώπιζαν και τις στρατηγικές που ανέπτυξαν για να επιβιώσουν.

Γεωργία Κουρτέση – Φιλιππάκη

Η Γεωργία Κουρτέση-Φιλιππάκη είναι Προϊστορική Αρχαιολόγος, Ομότιμη Καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έκανε τις μεταπτυχιακές σπουδές της στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I), όπου και δίδαξε Προϊστορία του Αιγαίου και της Βαλκανικής (1981 – 2008). Διετέλεσε Επισκέπτρια Καθηγήτρια στα πανεπιστήμια Paul-Valéry Montpellier 3, Aix-Marseille και Lille 3.

Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζουν στις κοινωνίες της Εποχής του Λίθου, στις προϊστορικές λιθοτεχνίες, στην ιστορία της έρευνας και στην έννοια του χώρου επικράτειας. Διευθύνει το πρόγραμμα «Αρχαιολογική έρευνα στη λεκάνη του Μέσου Καλαμά Θεσπρωτίας» και συμμετέχει ενεργά σε πολλά επιστημονικά προγράμματα με διεθνή συνεργασία στην Ελλάδα και τη Βαλκανική. Με τη θέσπιση του Παλαιολιθικού Σεμιναρίου (2015) στοχεύει στη δημιουργία ενός χώρου συνάντησης των παλαιολιθικών αρχαιολόγων και στην ενημέρωση του ευρύτερου κοινού της χώρας για τις σύγχρονες έρευνες και τα αποτελέσματά τους.  Έχει λάβει μέρος σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια και έχει συγγράψει βιβλία και πολλά άρθρα σε συλλογικούς τόμους και επιστημονικά περιοδικά. Είναι μέλος επιστημονικών φορέων και επιτροπών στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Βαγγέλης Τουρλούκης

Ο Βαγγέλης Τουρλούκης (PhD: Leiden University, Habilitation: Tübingen University) είναι Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Senior Researcher στο Institute of Archaeological Sciences του Πανεπιστημίου Tübingen. Η έρευνά του επικεντρώνεται στην αρχαιολογία της ανθρώπινης εξέλιξης, τις μετακινήσεις πληθυσμών στην Εποχή του Λίθου, την τεχνολογία των λίθινων τεχνέργων, τη γεωαρχαιολογία και τα οικονομικά/κοινωνικά συστήματα των προϊστορικών κυνηγών-συλλεκτών. Έχει συμμετάσχει και έχει αναλάβει τη διεύθυνση ανασκαφικών και επιφανειακών ερευνών σε σημαντικές παλαιολιθικές θέσεις της Ελλάδας, μεταξύ άλλων στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας, στην Ήπειρο, τη Μακεδονία, αλλά και στη Μάνη όπου επί του παρόντος συν-διευθύνει τις ανασκαφές στα σπήλαια της θέσης Απήδημα Λακωνίας, ενώ συμμετείχε επίσης σε διεθνή ερευνητικά προγράμματα στην Ευρώπη και την Αφρική.

Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει πολυάριθμες επιστημονικές δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά και εργασίες στις οποίες τα αρχαιολογικά  δεδομένα συναξιολογούνται μέσα από τη μεθοδολογική σύγκλιση των Επιστημών της Γης (γεωαρχαιολογία, ταφονομία) με τα πεδία των ανθρωπιστικών επιστημών (προϊστορική τεχνολογία, παλαιοανθρωπολογία, κοινωνική ανθρωπολογία), με στόχο την ερμηνεία των προϊστορικών κοινωνιών στο ευρύτερο παλαιοπεριβαλλοντικό τους πλαίσιο.

Παρασκευή Ελεφάντη

Η Παρασκευή Ελεφάντη είναι διδάκτωρ Παλαιολιθικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Southampton, Ηνωμένου Βασιλείου, με ειδίκευση στη μελέτη των λιθοτεχνιών απολεπισμένου λίθου. Η έρευνά της επικεντρώνεται στην Παλαιολιθική Ελλάδα και στην κατανόηση των τεχνολογικών, οικονομικών και κοινωνικών όψεων των προϊστορικών κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.

Διδάσκει Ελληνικό Πολιτισμό στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου και είναι Ανώτερη Ερευνητική Συνεργάτις στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Έχει διατελέσει υπεύθυνη δύο πολυετών διεπιστημονικών ερευνητικών προγραμμάτων: του «Prehistoric Stones of Greece: A Resource of Archaeological Surveys and Sites», στο Royal Holloway-University of London, με χρηματοδότηση του Arts and Humanities Research Council (AHRC), και του «From Hunter-Gatherers to Early Farmers in Greece», στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με χρηματοδότηση του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ). Τα τελευταία χρόνια είναι  υπεύθυνη του ερευνητικού προγράμματος «Neanderthal Island Colonisation in the Southern Ionian Archipelago», που χρηματοδοτείται από το Wenner-Gren Foundation των Ηνωμένων Πολιτειών. Το πρόγραμμα διερευνά την παρουσία και την προσαρμογή των Νεάντερταλ στο νησιωτικό περιβάλλον του νότιου Ιονίου, φωτίζοντας ζητήματα μετακίνησης, εκμετάλλευσης του χώρου, τεχνολογίας και επιβίωσης κατά την Ύστερη Παλαιολιθική.

Έχει  διατελέσει εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Διαχειριστική Επιτροπή της ευρωπαϊκής δράσης COST CA19141 «Integrating Neandertal Legacy: From Past to Present» (iNEAl), και είναι μέλος της επιτροπής  UISPP Commission 8 («Upper Palaeolithic of Eurasia»).

Η έρευνά της έχει παρουσιαστεί σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια και έχει δημοσιευθεί σε πλείστες έγκριτες επιστημονικές εκδόσεις του εξωτερικού. Είναι συγγραφέας ενός βιβλίου και συνεπιμελήτρια τριών συλλογικών τόμων. Παράλληλα, συμμετέχει ενεργά σε δράσεις εξωστρέφειας και επικοινωνίας της αρχαιολογικής έρευνας με το ευρύ κοινό, με στόχο να αναδειχθεί η σημασία της Παλαιολιθικής κληρονομιάς και να γίνει κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο η αρχαιολογική έρευνα ανασυνθέτει τη ζωή των ανθρώπων του απώτερου παρελθόντος.

Στέφανος Λιγκοβανλής

Ο Στέφανος Λιγκοβανλής είναι αρχαιολόγος και ακαδημαϊκός ερευνητής. Κατέχει διδακτορικό δίπλωμα στην Παλαιολιθική Αρχαιολογία από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης και απασχολείται στην Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας του Υπουργείου Πολιτισμού. Στα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνονται η μελέτη της Προϊστορικής Λίθινης Τεχνολογίας και ο Πειραματισμός, η Γνωσιακή Αρχαιολογία και η Νευροαρχαιολογία.

Έχει συμμετάσχει σε πλήθος ερευνητικών προγραμμάτων για την Παλαιολιθική Εποχή στην Ελλάδα και έχει δημοσιεύσει μεγάλο αριθμό μελετών σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Φώτιος Αλέξανδρος Καρακωστής

Ο Δρ. Φώτιος Αλέξανδρος Καρακωστής είναι παλαιοανθρωπολόγος και οστεοαρχαιολόγος και υπηρετεί ως Επικεφαλής Ερευνητικής Ομάδας και Ανώτερος Ερευνητής στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Senckenberg για την Ανθρώπινη Εξέλιξη και το Παλαιοπεριβάλλον (S-HEP) και στο Πανεπιστήμιο του Tübingen στη Γερμανία.

Ηγείται και συμμετέχει σε μια σειρά διεθνών ερευνητικών προγραμμάτων που επικεντρώνονται στην ανάπτυξη, την πειραματική επαλήθευση και την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων για την ανασύσταση της ανθρώπινης συμπεριφοράς στο παρελθόν και τη διερεύνηση της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με το περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένης της μεθόδου V.E.R.A.). Το ερευνητικό του έργο είναι διεπιστημονικό και συνδυάζει την τρισδιάστατη ψηφιακή ανάλυση της μορφής των οστών, τη λειτουργική τους μορφολογία, την εμβιομηχανική, καθώς και πειραματικές αρχαιολογικές προσεγγίσεις. Έχει πραγματοποιήσει έρευνα και διδασκαλία σε ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα στη Γερμανία, την Ελβετία και την Ελλάδα.