Το πρωτοποριακό «Corpus των Κυκλαδικών Ειδωλίων και Λίθινων Αγγείων»

ΔΡΑΣΕΙΣ

4 & 5 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026

Στις 4 και 5 Φεβρουαρίου του 2026, πραγματοποιήθηκε ένα ιστορικό workshop στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης (THE MET).

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης εκπροσωπήθηκε στο ανώτατο επίπεδό του, καθώς η Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος Σάντρα Μαρινοπούλου άνοιξε των κύκλο των ομιλιών, ανακοινώνοντας τη δημιουργία ενός πρωτοποριακού «Corpus Κυκλαδικών Ειδωλίων και Λίθινων Αγγείων», ως αποτέλεσμα του ιστορικού Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και του Υπουργείου Πολιτισμού δια της Υπουργού Πολιτισμού Δρος Λίνας Μενδώνη. Αυτή η συνεργασία αντανακλά μια στρατηγική απόφαση: να ανακτήσουμε, να μελετήσουμε και να κάνουμε προσβάσιμη τη διασκορπισμένη κυκλαδική κληρονομιά.

Στη συνέχεια, οι Επιστημονικοί Διευθυντές του Μουσείου, καθηγητές Παναγιώτης Ιωσήφ και Ιωάννης Φάππας, μαζί με τον διευθυντή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, Δρ Δημήτρη Αθανασούλη, παρουσίασαν αναλυτικά το μεθοδολογικό, ψηφιακό αλλά και λειτουργικό πλαίσιο της δημιουργίας του Corpus, ενώ συμμετείχαν και στις συζητήσεις που ακολούθησαν.

Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι και ερευνητές, επιμελητές μερικών από τα σημαντικότερα μουσεία στον κόσμο, συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν τις καλύτερες πρακτικές στη δημιουργία αρχαιολογικών βάσεων δεδομένων αλλά και το μέλλον των μελετών γύρω από την τέχνη των Κυκλάδων της 3^ης χιλιετίας π.Χ. Αυτή η συνάντηση, η οποία διοργανώθηκε από το ΜΕΤ, απέδειξε ότι η ακαδημαϊκή κοινότητα στηρίζει πλήρως αυτή την πρωτοβουλία και είναι έτοιμη να συμβάλει στη δημιουργία της, ενώ οι πλούσιες συζητήσεις που ακολούθησαν τις παρουσιάσεις απέδειξαν τη διάθεση των ειδικών να αγγίξουν ευαίσθητα θέματα αυθεντικότητας και προέλευσης με τον πιο ειλικρινή τρόπο.

Τι είναι το Corpus; Είναι μια ψηφιακή βάση δεδομένων ανοιχτής πρόσβασης που συγκεντρώνει κυκλαδικά ειδώλια και λίθινα αγγεία από μουσεία και ιδιωτικές συλλογές ανά τον κόσμο. Δεν είναι απλώς ένας κατάλογος – είναι μια ζωντανή έρευνα υποδομή που θα βοηθήσει τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα έναν από τους πιο ενδιαφέροντες πολιτισμούς της Εποχής του Χαλκού.

Πώς δομείται; Κάθε αντικείμενο καταγράφεται λεπτομερώς: το υλικό, οι διαστάσεις, η διακόσμηση, η κατάσταση διατήρησης, ακόμη και ίχνη αρχαίου χρώματος που δεν είναι ορατά με γυμνό μάτι. «Καλλιτέχνες» αναγνωρίζονται και τεχνοτροπίες αποδίδονται ταξινομώντας κάθε αντικείμενο στον δημιουργό ή στον κύκλο που το δημιούργησε.

Ποιοι συμμετέχουν; Πρόκειται για μια ιστορική συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, με τη συμμετοχή διεθνών ειδικών και θεσμών από την Αμερική, την Αγγλία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ελλάδα.

Μια επαναστατική πρωτοβουλία

Η ιστορία αυτού του σημαντικού έργου ξεκίνησε πριν από 40 χρόνια. Η ιδρύτρια του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, Ντόλλη Γουλανδρή, είχε ένα όραμα: να δημιουργήσει έναν ολοκληρωμένο κατάλογο όλων των κυκλαδικών ειδωλίων και λίθινων αγγείων. Υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Χρήστου Ντούμα, το έργο σημείωσε μεγάλη πρόοδο, αλλά δεν έφτασε ποτέ στην ολοκλήρωσή του. Τώρα, γνωρίζει μια νέα πνοή και με πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες, αυτές της ψηφιακής τεχνολογίας.

Προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς

Το Corpus επιτελεί μια ιδιαιτέρως σημαντική λειτουργία: συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στον εντοπισμό κίβδηλων έργων κυκλαδικής και στην ταυτοποίηση των πρωτοτύπων. Επίσης, δημιουργεί ένα αξιόπιστο αρχείο αναφοράς για τον εντοπισμό αρχαιοτήτων που έχουν εξαχθεί παράνομα από την Ελλάδα και έτσι, μπορούν να ανακτηθούν.

ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΜΕ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ

Το Corpus δεν στοχεύει να είναι ένας απλός, στατικός κατάλογος. Φιλοδοξεί να γίνει μια ζωντανή και δυναμική βάση δεδομένων που θα αναπτύσσεται συνεχώς εντάσσοντας όλα τα νέα ευρήματα που προέρχονται από τις ανασκαφές αλλά και τις συλλογές των μεγάλων μουσείων και των ιδιωτικών συλλογών. Είναι ένα έργο που αποδεικνύει ότι η διεθνής συνεργασία, η αφοσίωση στην ανοιχτή γνώση και η δέσμευση στον ελληνικό πολιτισμό μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που μελετάμε την αρχαιότητα. Και σε αυτόν τον τομέα, το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης βρίσκεται στην αιχμή των εξελίξεων.

Στην παρούσα φάση το Corpus βρίσκεται σε ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης. Έχει ολοκληρωθεί μια αρχική δοκιμαστική φάση με περίπου 893 εγγραφές, που προέρχονται από τρεις σημαντικές πηγές: τη συλλογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, τις κυκλαδικές συλλογές του Λούβρου και τα δημοσιευμένα ειδώλια από το Keros Project. Τεχνικά, η υφιστάμενη βάση περιλαμβάνει περίπου 50 διακριτά πεδία δεδομένων, οργανωμένα σε λογικές κατηγορίες που καταγράφουν κάθε πτυχή του αντικειμένου: από τη θεσμική προέλευση και την ταξινόμηση, μέχρι τις φυσικές διαστάσεις, τη διακόσμηση, ακόμη και τη δυνατότητα αναγνώρισης του καλλιτέχνη. Σε βάθος χρόνου, το Corpus αναμένεται να φτάσει σε περίπου 10.000 εγγραφές όταν ολοκληρωθεί και έχουν ενσωματωθεί συλλογές από ανασκαφές, μουσεία και ιδιωτικές συλλογές. Αυτός ο όγκος δεδομένων θα παρέχει μια ισχυρή ερευνητική υποδομή που θα επιτρέψει στους ερευνητές να διεξάγουν στατιστικές αναλύσεις και συγκριτικές μελέτες της κυκλαδικής τέχνης σε μια άνευ προηγουμένου κλίμακα.