ΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Πίστεις και Δοξασίες

Οι θρησκευτικές αντιλήψεις και οι λατρευτικές πρακτικές των Κυκλαδιτών της 3ης χιλιετίας π.Χ. είναι δύσκολο να ανιχνευθούν λόγω της έλλειψης γραπτών πηγών

Οι θρησκευτικές αντιλήψεις και οι λατρευτικές πρακτικές των Κυκλαδιτών της 3ης χιλιετίας π.Χ. είναι δύσκολο να ανιχνευθούν λόγω της έλλειψης γραπτών πηγών. Σε αντίθεση με τους οικισμούς, τα νεκροταφεία αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών. 

Η μελέτη των ταφικών εθίμων και των κτερισμάτων δείχνει ότι οι Κυκλαδίτες σέβονταν τους νεκρούς και πίστευαν στη μετά θάνατον ζωή. 

Οι Θρησκευτικές αντιλήψεις των Κυκλαδιτών

Το γεγονός ότι οι νεκροί ενταφιάζονταν μαζί με τα προσωπικά τους αντικείμενα φανερώνει μία αντίληψη για τη συνέχιση της υπόστασής τους στην επέκεινα ζωή. Άξιο μνείας είναι το «σκοτωμένο» εγχειρίδιο από το Άνω Κουφονήσι, το οποίο σκόπιμα αχρηστεύθηκε πριν την εναπόθεσή του στον τάφο, προκειμένου να μην χρησιμοποιηθεί από τους ζώντες και να το πάρει ο νεκρός μαζί του στη μεταθανάτια ζωή.  

Η τοποθέτηση του κεφαλιού του νεκρού σε μία μικρή πλάκα που χρησίμευε ως προσκεφάλι στο εσωτερικό του τάφου και η κατά χώραν διατήρηση του κρανίου σε περιπτώσεις ανακομιδής των οστών μαρτυρά τη σημασία της κεφαλής στην περίπτωση πίστης στην ψυχή και στη μεταθανάτια ζωή. Τη διεξαγωγή κάποιου είδους νεκρικών ή λατρευτικών τελετών φανερώνει η απόθεση ακέραιων ή σκόπιμα κατακερματισμένων τελετουργικών αγγείων στο εσωτερικό των τάφων.  Στο νεκροταφείο των Αγίων Αναργύρων στη Νάξο αποκαλύφθηκε μεγάλη λιθόκτιστη εξέδρα με πλήθος «καπελλόσχημων» αγγείων άνευ πρακτικής χρήσης, η οποία θεωρείται ότι σχετίζεται με τη διεξαγωγή τελετουργιών στον χώρο του νεκροταφείου προς τιμήν των νεκρών.

Αγγεία που σχετίζονται με τελετουργίες έχουν θεωρηθεί οι κέρνοι, τα ζωόμορφα αγγεία, το «αγγείο των περιστεριών» και τα τηγανόσχημα σκεύη. Όσον αφορά στα τηγανόσχημα σκεύη ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί ότι σε πολλά από αυτά υπάρχει εγχάραξη του ηβικού τριγώνου επάνω από τη λαβή. Η υποδήλωση του τριγώνου της ήβης, όπως και στα ειδώλια, έχει θεωρηθεί θρησκευτικός συμβολισμός της γυναικείας γονιμότητας και της λατρείας της Μεγάλης Θεάς.

Όσον αφορά στους ιδιαίτερους χώρους λατρείας, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις για δύο θέσεις στις Κυκλάδες. Στον λόφο της Κορφής τ’ Αρωνιού  στη Νάξο αποκαλύφθηκε ένα ελλειψοειδές κτίσμα, το οποίο ερμηνεύθηκε ως μικρό ιερό. Σε γειτνίαση με το κτίσμα αυτό ανευρέθησαν δέκα πλάκες με παραστάσεις της καθημερινής ζωής των νησιωτών, στις οποίες αποδόθηκε θρησκευτικός χαρακτήρας. Η άποψη αυτή  ενισχύθηκε από το γεγονός ότι στην ευρύτερη περιοχή της Νάξου έχουν βρεθεί σποραδικά ανάλογες πλάκες με παραστάσεις σπειρών και επίκρουστες κοιλότητες που  έχουν από κάποιους ερευνητές ερμηνευτεί ως ηλιοαστρικά σύμβολα.

Μία άλλη θέση που έχει ερμηνευθεί ως ιδιαίτερος χώρος λατρείας είναι η θέση Κάβος στο ακατοίκητο σήμερα νησάκι της Κέρου, το οποίο βρίσκεται μεταξύ της Νάξου και της Αμοργού. Κατά τη δεκαετία του 1950 εμφανίσθηκε στη διεθνή αγορά αρχαιοτήτων ένας μεγάλος αριθμός θραυσμένων πρωτοκυκλαδικών αντικειμένων άγνωστης προέλευσης. Το σύνολο αυτό ονομάστηκε συμβατικά «Θησαυρός της Κέρου» και αποτελούσε ένα αίνιγμα. Οι συστηματικές ανασκαφές στη θέση αυτή έφεραν στο φως μεγάλες αποθέσεις θραυσμένων ειδωλίων και αγγείων. Η συγκριτική μελέτη των ευρημάτων των ανασκαφών με τα αντικείμενα του αινιγματικού «Θησαυρού της Κέρου» απέδειξε ότι κάποια τμήματα ειδωλίων συνανήκουν και συνεπώς προέρχονται από την ίδια θέση. Το γεγονός ότι η θέση αυτή απέφερε έναν τόσο μεγάλο αριθμό αποθέσεων θραυσμένων αντικειμένων,τα οποία είχαν εσκεμμένα κατακερματιστεί στην αρχαιότητα και σπάνια συνανήκουν, την καθιστά έναν ιδιαίτερο χώρο τελετουργικής εναπόθεσης και κατακερματισμού αντικειμένων με συμβολική σημασία. 

Για τον εντοπισμό των θεοτήτων, στις οποίες πίστευαν οι Κυκλαδίτες, οι ερευνητές στράφηκαν στα ανθρωπόμορφα ειδώλια. Κάποιοι υποστήριξαν ότι παριστάνουν θεούς, ενώ  άλλοι τα ερμηνεύσαν ως εικόνες θνητών. Μοναδικό είναι το παράδειγμα του γυναικείου ειδωλίου με φιδίσιο κεφάλι, στο οποίο τονίζεται το τρίγωνο της ήβης. Αποδίδει μία υβριδική μορφή, η οποία συνδυάζει ανθρώπινα και «δαιμονικά» χαρακτηριστικά, και πιθανότατα έχει αποτροπαϊκό χαρακτήρα. Σε κάθε περίπτωση η τυποποίηση των ειδωλίων και το γεγονός ότι τονίζονται τα χαρακτηριστικά της γυναικείας γονιμότητας, ενδέχεται να υποδηλώνει τις θρησκευτικές αντιλήψεις των νησιωτών και την πίστη τους στην ιδέα της αναγέννησης.

Όσον αφορά στα μεγάλου μεγέθους γυναικεία γλυπτά υποστηρίχθηκε ότι είχαν λατρευτική χρήση σε ιερά. Για τις εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις ανδρικών γλυπτών, όπως το περίφημο «αρσενικούδι» του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, υπάρχει η άποψη ότι παριστάνουν ένα ον θεϊκό που σχετίζεται με την ισχυρότερη θηλυκή θεότητα.

Landscape view is not supported.
Please rotate your device to portrait view.