ONLINE EXHIBITION TOUR

Κυκλαδική Κοινωνία 5000 χρόνια πριν

Εξερευνήστε την κοινωνία στα νησιά των Κυκλάδων πριν από 5000 χρόνια

ΟΙ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

Οι Κυκλάδες είναι ένα  πυκνό νησιωτικό σύμπλεγμα, το οποίο εντοπίζεται στο κεντρικό και νότιο τμήμα του Αιγαίου και αποτελείται από 35 μεγάλα νησιά και πολυάριθμα μικρότερα. Μία από τις ερμηνείες της ονομασίας τους δόθηκε από τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, επειδή πίστευαν ότι τα νησιά δημιουργούσαν έναν νοητό κύκλο γύρω από το ιερό νησί του Απόλλωνα, την Δήλο.

Τα νησιά έχουν βραχώδες ανάγλυφο με απόκρημνες ακτές, μικρούς όρμους και άνυδρο έδαφος. Το κλίμα είναι ήπιο με μεγάλες περιόδους ηλιοφάνειας, λίγες βροχοπτώσεις και πολύ δυνατούς ανέμους. Εν τούτοις, οι Κυκλάδες λόγω της γεωλογίας τους έχουν μεγάλη ποικιλία πετρωμάτων και μεταλλοφόρων κοιτασμάτων, όπως το μάρμαρο, η ελαφρόπετρα, ο οψιανός, η σμύριδα και ο χαλκός. 

Τόσον η στρατηγική γεωγραφική θέση των Κυκλάδων ανάμεσα στην ηπειρωτική Ελλάδα, τη Μικρά Ασία, το βόρειο Αιγαίο και την Κρήτη, όσον και ο σημαντικός ορυκτός πλούτος των νησιών ευνόησαν τη συστηματική κατοίκησή τους ήδη από τη Νεώτερη Νεολιθική περίοδο (5300-3200 π.Χ.).  Νεολιθικές ενδείξεις κατοίκησης έχουν εντοπισθεί στη νησίδα Σάλιαγκος, τη Μύκονο, την Κέα, την Άνδρο και τη Νάξο. 

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

Κατά τη διάρκεια της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού οι Κυκλάδες απετέλεσαν το λίκνο ενός πολύ σημαντικού πολιτισμού, ο οποίος είναι γνωστός ως Πρωτοκυκλαδικός.  Την ίδια περίοδο αναπτύσσονται και άλλοι πολιτισμοί στην ηπειρωτική Ελλάδα (Πρωτοελλαδικός), την Κρήτη (Πρωτομινωικός) και το ανατολικό Αιγαίο. Ο Πρωτοκυκλαδικός πολιτισμός καλύπτει το διάστημα από το 3200 π.Χ. έως το 2000 π.Χ. περίπου και διακρίνεται σε τρεις υποπεριόδους: την Πρωτοκυκλαδική Ι (περίπου 3200-2700 π.Χ.), την Πρωτοκυκλαδική ΙΙ (περίπου 2700-2300 π.Χ.) και την Πρωτοκυκλαδική ΙΙΙ (περίπου 2300-2000 π.Χ.). Ανάμεσα σε αυτές τις υποπεριόδους έχουν αναγνωριστεί δύο μεταβατικές φάσεις: η μεταβατική φάση από την Πρωτοκυκλαδική Ι στην Πρωτοκυκλαδική ΙΙ, η λεγόμενη «φάση Κάμπου», και η μεταβατική φάση από την Πρωτοκυκλαδική ΙΙ στην Πρωτοκυκλαδική ΙΙΙ, η λεγόμενη «φάση Καστρίου». Καθώς, έως σήμερα δεν υπάρχουν τεκμήρια γραφής της περιόδου, οι πληροφορίες μας για τον πολιτισμό αυτό προέρχονται από τα κινητά και τα ακίνητα ευρήματα στους οικισμούς και τα νεκροταφεία της περιόδου.

Οι γνώσεις μας για τους οικισμούς της Πρωτοκυκλαδικής Ι περιόδου είναι ελάχιστες, είτε γιατί τα σπίτια κατασκευάζονταν από φθαρτά υλικά που δεν άφησαν ίχνη, είτε γιατί ο αριθμός των ανεσκαμμένων θέσεων είναι πολύ μικρός. Εν τούτοις, ένας τουλάχιστον οικισμός, στην Μαρκιανή Αμοργού, φαίνεται ότι ήταν οχυρωμένος στην προσπελάσιμη πλευρά του. Στη φάση της ακμής του Πρωτοκυκλαδικού πολιτισμού, την Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περιόδο, οι οικισμοί πυκνώνουν. Άλλοτε βρίσκονται σε μικρές χερσονήσους, άλλοτε σε χαμηλούς λόφους και το μέγεθός τους ποικίλλει. Κάποιοι από αυτούς οχυρώνονται, όπως η ακρόπολη του Καστρίου στη Σύρο και του Πανόρμου στη Νάξο. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός των οικισμών προσαρμόζεται στη μορφολογία του εδάφους, τα σπίτια είναι λιθόκτιστα και συνήθως αποτελούνται από ένα, δύο ή τρία δωμάτια και υπαίθριους χώρους. Έως πρότινος, ο μεγαλύτερος γνωστός οικισμός της περιόδου, έκτασης 11 στρεμμάτων, ήταν ο Σκάρκος της Ίου, ο οποίος έχει ένα πολεοδομικό σύστημα αποτελούμενο από δρόμους, μονώροφα και διώροφα σπίτια με λιθόκτιστες κλίμακες, αγωγούς απορροής υδάτων κ.ά. Ωστόσο, με τις πρόσφατες ανασκαφές στο Δασκαλιό της Κέρου, ο οικισμός εκεί ίσως έφτανε τα 13 στρέμματα. Προς το τέλος της Πρωτοκυκλαδικής ΙΙ περιόδου παρατηρούνται αναταραχές και ανακατατάξεις στον ευρύτερο αιγαιακό χώρο, οι οποίες ίσως σχετίζονται με πληθυσμιακές μετακινήσεις ή με διαμάχες για τον έλεγχο των μεταλλοφόρων πηγών και των δικτύων διακίνησής τους. Ως εκ τούτου, πολλοί οικισμοί εγκαταλείφθηκαν προσωρινά, ενώ κάποιοι άλλοι καταλήφθηκαν, έπειτα από εχθρική επιδρομη. Παράλληλα, ιδρύθηκαν νέοι οικισμοί σε δυσπρόσιτες περιοχές, οι οποίοι προστατεύονταν από ισχυρές οχυρώσεις.

Τα στοιχεία που διαθέτουμε για τους οικισμούς της Πρωτοκυκλαδικής ΙΙΙ περιόδου είναι ελάχιστα και προέρχονται κυρίως από την πόλη Ι της Φυλακωπής της Μήλου.  Θεωρείται ότι πρέπει να ήταν μεγαλύτεροι  και να διέθεταν έναν οργανωμένο  πολεοδομικό σχεδιασμό αποτελούμενο από μικρά σπίτια επιμελημένης κατασκευής.

Όσον αφορά στα νεκροταφεία της περιόδου, συνήθως, βρίσκονταν σε παραθαλάσσιες πλαγιές και γειτνίαζαν με τους οικισμούς στους οποίους ανήκαν. Τα πρωιμότερα νεκροταφεία αποτελούνταν από μικρές συστάδες κιβωτιόσχημων τάφων φιλοξενώντας έναν μόνο νεκρό σε έντονα συνεσταλμένη στάση. Στην Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περίοδο, η έκταση των νεκροταφείων αυξήθηκε σημαντικά αντανακλώντας την αύξηση του πληθυσμού. Οι κιβωτιόσχημοι τάφοι  χρησιμοποιήθηκαν για διαδοχικές ταφές μελών της ίδιας οικογένειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νεκροταφείο στη Χαλανδριανή της Σύρου, το οποίο αποτελείτο από εξακόσιους και πλέον τάφους που κατά το πλείστον φιλοξενούσαν πάνω από ένα νεκρό. Κατά την Πρωτοκυκλαδική ΙΙΙ περίοδο επικρατεί ο τύπος του τάφου με υπόγειους λαξευτούς θαλάμους προοριζόμενους για πολλαπλές διαδοχικές ταφές.

EXHIBITION TOUR

VIDEO POEM

Ο Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, καθηγητής Ν. Χρ. Σταμπολίδης αφηγείται την ανάδυση και τον πολιτισμό της πρωτοκυκλαδικής κοινωνίας (3200 έως 2000 π.Χ.) με οδηγό το κυκλαδικό ειδώλιο, το σύμβολο που χάρη στην καθαρή φόρμα και διαχρονική απλότητά του καθόρισε την παγκόσμια ιστορία της Τέχνης, από την Προϊστορία έως τον 21ο αιώνα. 

Η μικρού μήκους ταινία παρουσιάστηκε το 2016 με αφορμή τα 30 χρόνια δημιουργικής παρουσίας του Μουσείου στο πλαίσιο της έκθεσης "Κυκλαδική Κοινωνία, 5000 Χρόνια Πριν".

Για την δημιουργία της ταινίας έχουν χρησιμοποιηθεί πλάνα και υλικό απο την ταινία "C", μία παραγωγή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και της HAOS Films σε σκηνοθεσία Τζώρτζη Γρηγοράκη

CREDITS
Scenario, Narration: Nikos Chr. Stampolidis
Based of the film C by Georgis Grigorakis
Music – Marilena Orfanou

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, συμπληρώνοντας το 2016 τα 30 χρόνια δημιουργικής παρουσίας του, διοργάνωσε την έκθεση με τίτλο «Κυκλαδική Κοινωνία 5000 χρόνια πριν». Καθώς έως σήμερα δεν υπάρχουν τεκμήρια γραφής της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου, η έκθεση επιχείρησε να «αναγνώσει» με απλό και εύληπτο τρόπο τη δομή της κοινωνίας των Κυκλάδων κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200 έως 2000 π.Χ.), τις ασχολίες των κατοίκων, το φυσικό περιβάλλον στο οποίο ζούσαν, τις πίστεις και τις δοξασίες τους, μέσα από τα δημιουργήματα του ίδιου του Πρωτοκυκλαδικού Πολιτισμού.

Background image: Photo Petros Koublis
Exhibition Images: Photo: Paris Tavitian © Museum of Cycladic Art
Texts, Videos © Museum of Cycladic Art

Landscape view is not supported.
Please rotate your device to portrait view.