ONLINE ΔΡΑΣΕΙΣ

ΔΙΑΙΤΑ, (Η)

Από το συμπόσιο της κλασικής αρχαιότητας στο σύγχρονο αθηναϊκό τραπέζι

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Οι αρχαίοι Έλληνες δεν έτρωγαν απλά για να ζουν. Η διαδικασία του φαγητού είχε τεράστια κοινωνική σημασία για εκείνους. Από τα έπη του Ομήρου μας είναι γνωστό ότι το φαγητό είναι άμεσα συνδεδεμένο με το θεσμό της φιλοξενίας.

Είναι πολύ σπουδαίο να αναφερθεί ότι η διατροφή τους χαρακτηριζόταν από λιτότητα και στηριζόταν αποκλειστικά στη μεσογειακή τριάδα: σιτάρι (δώρο της θεάς Δήμητρας), ελαιόλαδο (δώρο της θεάς Αθηνάς), κρασί (δώρο του θεού Διονύσου). 

Η επιδίωξη γαστρονομικής υπερβολής θεωρούνταν απαράδεκτη, το δίχως άλλο σημάδι ανατολίτικης μαλθακότητας. Οι Πέρσες για παράδειγμα, θεωρούνταν πρότυπο παρακμής, εξαιτίας της εμμονής τους με την πολυτέλεια, η οποία βέβαια φαινόταν και επάνω στο τραπέζι. 
Αντίθετα, στους αρχαίους Έλληνες δεν ήταν καθόλου αρεστό οτιδήποτε άγγιζε αυτή την υπερβολή.

ΤΑ ΓΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ

Στο σπίτι οι άνδρες έτρωγαν χωριστά από τις γυναίκες και αν δεν υπήρχε αρκετός χώρος στο σπίτι για συνεστίαση, τότε κάθονταν στο τραπέζι πρώτοι οι άνδρες και αφού σηκώνονταν, έτρωγαν οι γυναίκες. 

Τα γεύματα τους ήταν συνολικά 4: 

-το ακράτισμα, δηλαδή το πρωινό ή πρόγευμα. Αποτελούνταν από κριθαρένιο ψωμί, ενίοτε βουτηγμένο σε οίνο και συνοδευόταν από σύκα ή ελιές.

-το άριστον, δεκατιανό θα το λέγαμε σήμερα. Συνήθως αποτελούνταν από ψάρι, όσπρια ή κάποιον άλλον απλό και εύκολο συνδυασμό τροφών, για παράδειγμα ψωμί με τυρί και ελιές, αυγά ή ξηρούς καρπούς και φρούτα. 

-το εσπέρισμα, κάτι σαν απογευματινό. 

-το δείπνον, δηλαδή το βραδινό, που ήταν και το μόνο πλήρες και πλούσιο γεύμα τους, διότι είχε συνδυαστεί και με τη συντροφιά φίλων. 

Το δείπνο λοιπόν, συνήθως αποτελούνταν από ψάρια και πουλερικά, χορταρικά, πίτες και τυριά. Τελείωνε με κάποιο επιδόρπιο, το οποίο ονομαζόταν τράγημα ή τρωγάλι. Τα τραγήματα ήταν συνοδευτικά για το κρασί και αποτελούνταν από φρούτα, φρέσκα ή αποξηραμένα, ψητά κάστανα ή ξηρούς καρπούς και από ένα είδος γλυκιάς πίτας, τον πλακούντα. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι οι αρχαίοι Έλληνες ενίοτε χρησιμοποιούσαν ένα είδος κουταλιού ή κομμάτια ψωμιού ως τέτοιο (απομαγδαλία), ωστόσο δεν είχαν πιρούνια και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, έκοβαν το κρέας και άλλες τροφές σε μικρά κομματάκια, ώστε να μπορούν να τις φάνε με το χέρι.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

ΑΡΧΕΣΤΡΑΤΟΣ & ΑΘΗΝΑΙΟΣ

Πατέρας της γαστρονομίας θεωρείται ο Αρχέστρατος, αρχαίος Έλληνας ποιητής από τις Συρακούσες, ο οποίος έγραψε και το πρώτο βιβλίο μαγειρικής στον κόσμο με τίτλο «Ηδυπάθεια» ή «Γαστρονομία», τον 4ο αιώνα π.Χ. Γραμμένο σε ποιητικό εξάμετρο, προτρέπει τον αναγνώστη να παραμερίσει την εγκράτεια και να αφεθεί στην απόλαυση χωρίς φειδώ (γι’ αυτό άλλωστε είχε και τη φήμη ανθρώπου με έκλυτα πάθη). Ο Αρχέστρατος ξεκινά το ποίημα του ως εξής : 

«Γράφω βιβλίο συμβουλών για όλη την Ελλάδα.
Σωστό να τρων όλοι μαζί σε πλούσιο τραπέζι
Κι ας είναι τρεις ή τέσσερις οι ομοτράπεζοι όλοι.
Και πέντε ακόμα το πολύ. Μα όχι παραπάνω.
Τι είναι πια στρατιωτών σκηνή, που ζουν με ό,τι αρπάξουν».
Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, 1.7

Το έργο σώζεται ολόκληρο στους «Δειπνοσοφιστές» του Αθήναιου ( 2ος αιώνας μ.Χ.). Ο Αθήναιος από τη Ναυκρατίδα της Αιγύπτου, μας δίνει πληροφορίες και για τις ρωμαϊκές διατροφικές συνήθειες. 

Πρόκειται για μία συλλογή διαλόγων, που γίνονται από τους θαμώνες συμποσίων στο σπίτι του εύπορου λόγιου και χορηγού τεχνών Λαρένσιου. Θέματα είναι το φαγητό, η πολυτέλεια, η μουσική, η σεξουαλική ηθική, τα κουτσομπολιά, η φιλοσοφία κ.α. Το έργο είναι χαρακτηριστικό εγχειρίδιο γαστρονομίας και σε αυτό βρίσκουμε καταγραφές για το κρασί, τα σύκα, τα μήλα, τα καρύδια και αμέτρητες άλλες τροφές.

Κείμενα © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Η φωτογράφιση των συνταγών πραγματοποιήθηκε από την Αλίνα Λέφα.

Ευχαριστούμε θερμά τον Πάρι Ταβιτιάν για την παραχώρηση του φωτογραφικού του αρχείου, καθώς και την Begnis Catering για την παρασκευή των συνταγών. 

  • Στρατηγικός συνεργάτης
Landscape view is not supported.
Please rotate your device to portrait view.